„PRZESZŁOŚĆ ZACHOWANA W PAMIĘCI STAJE SIĘ CZĘŚCIĄ TERAŹNIEJSZOŚCI „
SCHRONY TZW „LINII PILICY”.
Moja przygoda z bunkrami tzw. Linii Pilicy zaczęła się kilka lat temu tj. w 2010 roku. Nie jestem wielkim miłośnikiem militariów, tak bardziej przy okazji moich zainteresowań historią w ogóle. Bardziej to traktuję jako miejsce wypoczynku i spacerów. Często jeżdżę do Luboczy, Inowłodza aby odpocząć od codziennych spraw.
RODZAJE SCHRONÓW
Schron Ringstand 58c
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem” – była to konstrukcja Włoska, pierwszy raz wykorzystana w walce o Tobruk – stąd jego potoczna nazwa. Niemcy docenili zalety tego lekkiego schronu bojowego i zaczęli budować go w swoich liniach obrony. Przyjmuje się że pierwsze Ringstand-y 58c powstały na wale atlantyckim.
Zalety schronu R58c były nie do przecenienia. Cały schron był umieszczony poniżej linii gruntu – przez to świetnie zakamuflowany. Z ziemi wystawał tylko otwór w którym na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku. Nad powierzchnię gruntu wystawał tyko KM, i głowa obsługującego go żołnierza – więc ciężko było namierzyć i unieszkodliwić schron.
Dodatkowo wejście do każdego R58c było maskowane siatką maskującą rozwieszoną pomiędzy specjalnymi drutami wbetonowanymi w R58c (tzw. świńskie ogonki) a okopem.
Dodatkową zaletą R58c było małe zużycie materiałów i szybka budowa (około 11m3 betonu, budowa trwała około 25 dni). To była istotna zaleta, szczególnie pod koniec wojny, gdzie materiałów i wykwalifikowanych rąk do pracy brakowało.
Schron obsługiwany był przez 2 żołnierzy – strzelca i pomocnika (amunicyjnego). W razie ataku np. lotniczego, obsługa chroniła się w przedsionku schronu.
Ringstand 58c mógł też być uzbrojony m.in. w:
– wyrzutnik granatów
– miotacz płomieni
Używano go również jako stanowisko obserwacyjne (lornetki nożycowe), lub jako stanowisko łączności za pomocą światła.
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego lub innego. W ścianach bocznych w pewnej odległości od podłogi znajdowały się zagłębienia, gdzie były montowane drewniane belki które dawały przestrzeń do przechowywania amunicji.
Mały schron dla drużyny piechoty Regelbau 668 dla 6-9 żołnierzy
Regelbau 668 – schron bierny dla 6-9 żołnierzy. Wyposażenie stanowiły drzwi 434PO1, drzwi 19P7, drzwi 410P9 zamykające wyjście ewakuacyjne, prycze, piec, filtrowentylatory, pancerne osłony anten oraz w nielicznych peryskop.
Kochbunkier
Kochbunkier znany również jako garnek kocha – mały schron jednoosobowy. Niezwykle popularny niemiecki schron, jako jedyny był produkowany masowo w fabrykach jako prefabrykat – i jako taki był przywożony gotowy na miejsce docelowe. Jego rolę na polu bitwy można określić krótko – lepsze to niż zwykły okop, dawał podstawowe schronienie przed ogniem wroga. Kochbunkier nie chronił strzelca przed bezpośrednim uderzeniem pocisku większego kalibru, ale spokojnie opierał się odłamkom. Jego niewątpliwą zaletą były niskie koszty wytworzenia i niewielkie zużycie materiałów – trzeba pamiętać że Niemcy pod koniec wojny nie mieli ani kasy ani materiałów w naddatku.
Kochbunkier był obsypany ziemią, aż po otwory strzelnicze, wchodziło się do niego bezpośrednio z okopów. Stojący w nim żołnierz nie miał za wiele miejsca – ale do walki RKMem wystarczyło. W boju posiadał jeszcze jedną zaletę – był mały, więc i ciężki do bezpośredniego trafienia czymś „mocniejszym”.
Kochbunkry można spotkać w dużych ilościach, praktycznie na każdej linii obrony. Występowały w wielu wariantach – jako strzeleckie (najczęściej), obserwacyjne, czasami nawet umieszczane w okopach „poziomo” jako mini magazyny amunicji. Ciekawostką są Kochbunkry, które miały otwór w stropie dla umieszczenia CKM – pełniły podobną rolę jak Ringstandy 58c, oczywiście były dużo mniej odporne na bezpośrednie trafienie.
Kochbunkry spotykamy w różnych konfiguracjach, jako osobne oddalone od siebie obiekty, czasami w dużym zagęszczeniu. Spotyka się również np. dwa Kochbunkry połączone ze sobą – tworzą wtedy jedno wspólne, większe stanowisko ogniowe. Wersji Kochbunkrów powstało wiele – różne „stropy”, różne otwory strzelnicze, wymiary i kształty. Wszystko to powoduje że mimo ich masowości, są ciekawymi obiektami i czasami mogą nas zaskoczyć nietypowym rozwiązaniem. Kreatywność Niemców w wykorzystaniu – w końcu bardzo prostego schronu – czasami mocno zaskakuje.
LUBOCZ
Schron nr.1 Ringstand 58c (Tobruk) (G-45)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Schron znajduje się na prywatnym gruncie, niedaleko budynków państwa Świderków. Dostępny i częściowo zasypany w środku ziemią osuwającą się przez drzwi wejściowe. Dobrze widoczny. Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
Schron nr.2 Ringstand 58c (Tobruk) (G-46)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Schron znajduje się przy polnej drodze, jadąc od Luboczy do trasy Rzeczyca – Nowe Miasto. Częściowo zasypany śmieciami. Dobrze widoczny. Bardzo dobrze widoczne numery seryjne wewnątrz i na zewnątrz bunkra. Ten bunkier pamiętam z czasów dzieciństwa, jak z ojcem przejeżdżałem koło niego, jadąc zaprzęgiem konnym z Gustawowa do Rzeczycy przez Lubocz. Jedyny bunkier w Luboczy przy którym jest dobrze zachowana szyna do mocowania karabinu maszynowego.
Schron nr.3 Ringstand 58c (Tobruk) (G-47)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Schron znajduje się na prywatnym gruncie państwa Świderków, w sadzie. Dostępny i częściowo zasypany w środku ziemią osuwającą się przez drzwi wejściowe. Słabo widoczny, zarośnięty chaszczami. Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
Schron nr. 4 Ringstand 58c (Tobruk) – wyburzony (G-48)
Bunkier znajduje się przy polnej drodze. Zniszczony. Widoczna bryła żelbetonu i niewielka część wystająca z ziemi.
Schron nr. 5 Ringstand 58c (Tobruk) (G-49)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Schron znajduje się na prywatnym gruncie przy drodze Rzeczyca – Nowe Miasto. Dostępny i częściowo zasypany w środku ziemią osuwającą się przez drzwi wejściowe. Dobrze widoczny. Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
Schron nr. 6 Ringstand 58c (Tobruk) (G-50)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Schron znajduje się na prywatnym gruncie przy drodze Rzeczyca – Nowe Miasto po prawej stronie przed wsią Lubocz. Dostępny – dobrze widoczny. Częściowo oczyszczony. Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
Schron nr. 7 Regelbau 701 (będący garażem dla armat). (G-51)
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego lub innego. W ścianach bocznych w pewnej odległości od podłogi znajdowały się zagłębienia, gdzie były montowane drewniane belki które dawały przestrzeń do przechowywania amunicji.
Schron znajduje się w lesie po prawej stronie drogi Rzeczyca – Nowe Miasto przed wsią Lubocz. Dostępny – dobrze widoczny. Wyjątkowo przy tego typu schronu znajduje się rura kominowa do odprowadzania spalin.
Schron nr. 8 Regelbau 668 (dla drużyny piechoty) (G-52)
Regelbau 668 – schron bierny dla drużyny piechoty, 6-9 żołnierzy. Wyposażenie stanowiły drzwi 434PO1, drzwi 19P7, drzwi 410P9 zamykające wyjście ewakuacyjne, prycze, piec, filtrowentylatory, pancerne osłony anten oraz w nielicznych peryskop.
Schron znajduje się w lesie po prawej stronie drogi Rzeczyca – Nowe Miasto przed wsią Lubocz. Dostępny – dobrze widoczny. W środku oczyszczony ze śmieci.
Schron nr.9 Ringstand 58c (Tobruk) (G-53)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Schron znajduje się w lesie po prawej stronie drogi Rzeczyca – Nowe Miasto przed wsią Lubocz. Dostępny – dobrze widoczny. W środku oczyszczony ze śmieci. Odkopane wejście boczne do schronu. Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
Schron nr.10 Ringstand 58c (Tobruk) (G-54)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Schron znajduje się w lesie po prawej stronie drogi Rzeczyca – Nowe Miasto przed wsią Lubocz. Dostępny – dobrze widoczny. W środku oczyszczony ze śmieci. Odkopane wejście boczne do schronu. Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
Lubocz 11 uchwyt (G-55)
Ciekawe urządzenie na wzgórzu. Nie mogę się dowiedzieć co to jest, czy to jest z czasów II Wojny Światowej. Wygląda to jak jakiś uchwyt do karabinu maszynowego. Kiedyś to się obracało, w tej chwili jest zardzewiałe.
Lubocz 12 cmentarz sanitarny (G-570)
Prawdopodobne miejsce pochówku ofiar epidemii cholery jaka panowała na tym terenie w 1847 roku. W tym miejscu była grzebana ludność najbliższych wiosek.
no images were found
Lubocz 13 Bartoszówka – rów przeciwczołgowy (G-72)
Gdy żyła moja mama opowiadała, że w roku 1944, gdy wojska niemieckie przegrywały na wschodzie wojnę, Niemcy zaczęli budować linię obrony przy Pilicy. Nad Pilicą w rejonie od Luboczy poprzez Inowłódz do Tomaszowa Mazowieckiego a dalej koło Sulejowa powstało kilkadziesiąt różnej wielkości bunkrów. Także powstawały transzeje i rowy przeciwczołgowe. Od rzeki Pilicy w miejscowości Lubocz, poprzez Bartoszówkę i Sierzchowy, w stronę Rawy Mazowieckiej ciągnął się kilometrami głęboki na 2 metry rów przeciwczołgowy. Moja mama Józefa Sypuła wraz ze swoim ojcem Józefem, jako kilkunastoletnia dziewczynka kopała ten rów wraz z innymi mieszkańcami z okolicznych wiosek. Do kopania rowu były zmuszane przez Niemców przeważnie kobiety, dzieci i starcy. Mama opowiadała, że na koniec dnia Niemcy kazali któremuś z kopiących aby wlał czystej wody do wanny i wrzucali kilka tabletek i mieszali. Tak robili wódkę i częstowali na fajrant Polaków. Mama mówiła, że byli dobrze traktowani przez Niemców.
Na polu pani Barbary Królak między Bartoszówką a Sierzchowami znajdował się około 50-cio metrowy niezasypany odcinek rowu przeciwczołgowego. Zdjęcia zrobione 28.03.2021 roku są już ostatnimi zdjęciami, gdyż nowy właściciel nieruchomości rolnej podjął decyzję o zasypaniu około 50 metrowego odcinka rowu przeciwczołgowego, ostatniego na terenie wsi Bartoszówka. Znika miejsce pamięci przymusowej pracy mieszkańców okolicznych wsi, zmuszonych przez hitlerowców. Szkoda takiej pamiątki.
Lubocz 14 Sierzchowy – rów przeciwczołgowy (G-84)
Znacznie dłuższy niezasypany odcinek rowu przeciwczołgowego, przynajmniej 200 metrów, znalazłem na polu przed samymi Sierzchowami, po prawej stronie jadąc od Bartoszówki.
no images were found
ZAKOŚCIELE
Schron nr.1 Regelbau 701 + Ringstand 58c (Tobruk) (G-56)
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego lub innego. W ścianach bocznych w pewnej odległości od podłogi znajdowały się zagłębienia, gdzie były montowane drewniane belki które dawały przestrzeń do przechowywania amunicji.
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Jest to połączenie dwóch schronów – biernego i czynnego. Schron Tobruk jest dobudowany do schronu większego dla armat. Schron Tobruk jest wykonany w okrojonym modelu bez pomieszczenia dla załogi. Jest tylko wejście i pomieszczenie dla strzelca. Dobrze zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego. Z boku wjazdu do schronu dla armat znajduje się mur zaporowy.
Schron znajduje się przy drodze bocznej w Zakościelu zarośnięty chaszczami.
Schron nr.2 Regelbau 668 + Ringstand 58c (Tobruk) (G-57)
Regelbau 668 – schron bierny dla drużyny piechoty, 6-9 żołnierzy. Wyposażenie stanowiły drzwi 434PO1, drzwi 19P7, drzwi 410P9 zamykające wyjście ewakuacyjne, prycze, piec, filtrowentylatory, pancerne osłony anten oraz w nielicznych peryskop.
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Jest to połączenie dwóch schronów – biernego i czynnego. Schron Tobruk jest dobudowany do schronu większego dla drużyny piechoty. Schron Tobruk jest wykonany w okrojonym modelu bez pomieszczenia dla załogi. Jest tylko wejście i pomieszczenie dla strzelca. Dobrze zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego. Z kominowym wyjściem awaryjnym.
Schron znajduje się przy drodze bocznej w Zakościelu zarośnięty chaszczami.
Schron nr.3 Basen przeciwpożarowy – zbiornik na wodę (G-58)
Schron znajduje się przy bocznej drodze w Zakościelu zarośnięty chaszczami.
Schron nr.4 Ringstand 58c (Tobruk) (G-59)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
W miarę zachowana się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego. Schron znajduje się na polu uprawnym.
Schron nr.5 Ringstand 58c (Robruk) (G-60)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Schron praktycznie niewidoczny, zasypany. Znajduje się w pasie drogowym na nowym osiedlu w Zakościelu.
INOWŁÓDZ KOŚCIÓŁ
Schron nr.1 Ringstand 58c (Tobruk) (G-61)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego. Schron znajduje się na wzgórzu najbliżej ogrodzenia wokół kościoła św. Idziego. Przez dłuższy czas nie mogłem go zlokalizować. Dziś jest dostępny, dobrze widoczny. Pierwsze zdjęcia tego schronu gdzieś mi zaginęły.
Schron nr.2 Ringstand 58c (Tobruk) (G-62)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego. Schron znajduje się na wzgórzu w pobliżu ogrodzenia wokół kościoła św. Idziego. Przez dłuższy czas nie mogłem go zlokalizować. Dziś jest dostępny, dobrze widoczny. Pierwsze zdjęcia tego schronu gdzieś mi zaginęły.
Schron nr. 3 Regelbau 701 ( będący garażem dla armat) (G-63)
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego lub innego. W ścianach bocznych w pewnej odległości od podłogi znajdowały się zagłębienia, gdzie były montowane drewniane belki które dawały przestrzeń do przechowywania amunicji.
Schron znajduje się na wzgórzu przy kościele św. Idziego, najbliżej drogi z Rawy Mazowieckiej do Opoczna.
Schron nr. 3 Basen przeciwpożarowy zbiornik na wodę (G-64)
Są to dwa zdjęcia archiwalne, gdyż już nie ma tego basenu, został zniszczony w 2017 roku.
Schron nr. 4 Regelbau 668 (dla drużyny piechoty) (G-65)
Regelbau 668 – schron bierny dla drużyny piechoty, 6-9 żołnierzy. Wyposażenie stanowiły drzwi 434PO1, drzwi 19P7, drzwi 410P9 zamykające wyjście ewakuacyjne, prycze, piec, filtrowentylatory, pancerne osłony anten oraz w nielicznych peryskop.
Schron znajduje się na wzgórzu przy kościele św. Idziego, bliżej drogi z Rawy Mazowieckiej do Opoczna.
Schron nr. 5 Regelbau 701 ( będący garażem dla armat) (G-66)
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego lub innego. W ścianach bocznych w pewnej odległości od podłogi znajdowały się zagłębienia, gdzie były montowane drewniane belki które dawały przestrzeń do przechowywania amunicji.
Schron znajduje się na wzgórzu przy kościele św. Idziego, bliżej drogi z Rawy Mazowieckiej do Opoczna.
Schron nr.7 Stanowisko armat (G-67)
Naprzeciwko kościoła św. Idziego, przy drodze do Rawy Mazowieckiej znajdowały się pozostałości (dość dobrze widoczne w terenie) stanowisk armat p-pancernych. Niestety zostały one zniszczone w 2017 roku.
Schron nr.8 2017 rok – zmiany (G-68)
Wiosną 2017 roku teren wzgórza wokół kościoła św. Idziego został zrekultywowany. Moim subiektywnym zdaniem jest to działanie tylko częściowo pozytywne. Bunkry są bardziej widoczne, ale przy okazji zniszczono kilka rzeczy. Zostały zniszczone okopy i transzeje z I i II wojny światowej; zniszczono zbiornik na wodę – basen przeciwpożarowy oraz dobrze widoczne stanowiska armat także wykorzystywane w I i II wojnie.
INOWŁÓDZ WZGÓRZE
Schron nr.1 Ringstand 58c (Tobruk) (G-69)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Słabo zachowana szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego. Schron ten znajduje się na terenie dawnego ośrodka wypoczynkowego „Elester”. Żeby znaleźć ten bunkier podchodziłem trzy razy, zajęło mi to ponad dwie godziny czasu. Kilkakrotnie okrążałem wzgórze i nic. Już miałem zrezygnować. Nie dziwię się, że nie mogłem znaleźć. Jest całkowicie przykryty ziemią i tylko widać otwór strzelniczy, który też jest zabezpieczony blachą stalową.
Schron nr.2 Ringstand 58c (Tobruk) (G-70)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Słabo zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego. Schron ten znajduje się na brzegu lasu na skarpie naprzeciwko cmentarza z I wojny światowej.
Schron nr.3 Ringstand 58c (Tobruk) (G-71)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Bardzo dobrze zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego. Bardzo trudny do odszukania schron znajdujący się na wzgórzu za pomnikiem ofiar rozstrzelania.
Schron nr.4 Pomnik 4 ofiar hitlerowców (G-571)
W tym miejscu Hitlerowcy w dniu 8 lutego 1944 roku rozstrzelali 30-tu mieszkańców Inowłodza i okolic.
no images were found
INOWŁÓDZ KOPALNIA
Schron nr.1 Regelbau 701 ( będący garażem dla armat) (G-73)
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego lub innego. W ścianach bocznych w pewnej odległości od podłogi znajdowały się zagłębienia, gdzie były montowane drewniane belki które dawały przestrzeń do przechowywania amunicji. Schron znajduje się na terenie kopalni kruszywa w Inowłodzu od strony cmentarza żydowskiego.
Schron nr.2 Ringstand 58c (Tobruk) (G-74)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Najlepiej zachowany, jaki spotkałem do tej pory, schron bojowy typu Ringstand 58c (Tobruk). Znajduje się na terenie kopalni kruszywa w Inowłodzu tuż przy trasie do Spały. Bardzo dobrze zachowana prowadnica pod karabin maszynowy.
Schron nr.3 Ringstand 58c (Tobruk) (G-75)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku. Znajduje się na terenie kopalni kruszywa w Inowłodzu tuż przy trasie do Spały. Wykopany i przesunięty.
TEOFILÓW
Schron nr. 1 Regelbau 701 ( będący garażem dla armat) + Ringstand 58c (Tobruk) (G-77)
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego lub innego. W ścianach bocznych w pewnej odległości od podłogi znajdowały się zagłębienia, gdzie były montowane drewniane belki które dawały przestrzeń do przechowywania amunicji.
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Jest to połączenie dwóch schronów – biernego i czynnego. Schron Tobruk jest dobudowany do schronu większego dla armat. Schron Tobruk jest wykonany w okrojonym modelu bez pomieszczenia dla załogi. Jest tylko wejście i pomieszczenie dla strzelca. Bardzo dobrze zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
Schron znajduje się przed miejscowością Teofilów, po prawej stronie drogi z Inowłodza do Spały. W rogu bunkra znajduje się studnia niewiadomego przeznaczenia.
Schron nr. 2 Regelbau 668 (dla drużyny piechoty) (G-78)
Regelbau 668 – schron bierny dla drużyny piechoty, 6-9 żołnierzy. Wyposażenie stanowiły drzwi 434PO1, drzwi 19P7, drzwi 410P9 zamykające wyjście ewakuacyjne, prycze, piec, filtrowentylatory, pancerne osłony anten oraz w nielicznych peryskop.
Schron znajduje się na prywatnej, ogrodzonej posesji. Słabo widoczny, niedostępny.
Schron nr. 3 Regelbau 701 ( będący garażem dla armat) + Ringstand 58c (Tobruk) (G-79)
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego lub innego. W ścianach bocznych w pewnej odległości od podłogi znajdowały się zagłębienia, gdzie były montowane drewniane belki które dawały przestrzeń do przechowywania amunicji.
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Jest to połączenie dwóch schronów – biernego i czynnego. Schron Tobruk jest dobudowany do schronu większego dla armat. Schron Tobruk jest wykonany w okrojonym modelu bez pomieszczenia dla załogi. Jest tylko wejście i pomieszczenie dla strzelca. Dobrze zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego. Przed wjazdem do schronu dla armat znajduje się mur zaporowy.
Schron znajduje się w środku lasu. Dostępny, dobrze widoczny.
Schron nr.4 Ringstand 58c (Tobruk) (G-80)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Schron znajduje się na prywatnej, ogrodzonej posesji. Słabo widoczny, niedostępny, zasypany ziemią.
TOMASZÓW MAZOWIECKI – LAS
Schron nr.1 Ringstand 58c (Tobruk) (G-267)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego. Schron znajduje się w lesie po lewej stronie drogi przed Tomaszowem Mazowieckim.
Schron nr.2 Ringstand 58c (Tobruk) (G-268)
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego. Schron znajduje się w lesie po lewej stronie drogi przed Tomaszowem Mazowieckim.
Schron nr. 3 Regelbau 701 ( będący garażem dla armat) (G-269)
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego lub innego. W ścianach bocznych w pewnej odległości od podłogi znajdowały się zagłębienia, gdzie były montowane drewniane belki które dawały przestrzeń do przechowywania amunicji.
Schron znajduje się w lesie po lewej stronie drogi przed Tomaszowem Mazowieckim.
Schron nr. 4 Regelbau 668 (dla drużyny piechoty) (G-270)
Regelbau 668 – schron bierny dla drużyny piechoty, 6-9 żołnierzy. Wyposażenie stanowiły drzwi 434PO1, drzwi 19P7, drzwi 410P9 zamykające wyjście ewakuacyjne, prycze, piec, filtrowentylatory, pancerne osłony anten oraz w nielicznych peryskop.
Schron znajduje się w lesie po lewej stronie drogi przed Tomaszowem Mazowieckim.
TOMASZÓW MAZOWIECKI – MIASTO
TOMASZÓW MAZOWIECKI – MIASTO
GLINNIK
Schron bojowy nr.1 (G-82)
Pierwszy ze schronów bojowych między Konewką a Glinnikiem II został wysadzony i jest w znacznym stopniu zniszczony. Zachowały się dwa otwory strzelnicze.
Schron bojowy nr.2 (G-83)
Drugi schron bojowy odnalazłem na dawnej żwirowni a obecnie wysypisku śmieci. Niewiele brakowało abym go nie zauważył. Jest w dość dobrym stanie, w przeciwieństwie do pierwszego. Jest tylko trochę pęknięty. Myślę, że został on wykopany i przesunięty. Także stoi on poniżej naturalnego ukształtowania terenu, czyli niżej niż stał w czasie wojny. Bunkier posiada trzy otwory strzelnicze.
SKRZYNKI
W lesie pod Skrzynkami, w pobliżu linii kolejowej zachowała się grupa tajemniczych bunkrów. Stoją na podmokłym terenie, także trudno do nich dotrzeć podczas mokrej wiosny. Kompleks składa się z czterech bunkrów typu Regelbau 102v i kilku niewielkich betonowych fragmentów, niewiadomego przeznaczenia. Bunkry Regelbau 102v mogły łącznie pomieścić kilkudziesięciu żołnierzy piechoty. Składały się z komory oraz otworu strzelniczego na wysokości wejścia. Nie miały żadnego uzbrojenia, były jedynie zabezpieczeniem dla żołnierzy. Tym bardziej dziwi fakt postawienia schronów w lesie, dość daleko od dowództwa „Oberost” w Spale i okolicznych bunkrów linii Pilicy. Tak niewielka ilość żołnierzy nie mogła w żadnym wypadku przeciwstawić się naporowi wojsk radzieckich. Po wojnie wszystkie bunkry zostały wysadzone w powietrze prawdopodobnie przez pracowników Niewiadowa testujących materiały wybuchowe. Jeden schron zachował się jednak w przyzwoitym stanie i można wejść do środka.Oglądając ruiny tych schronów imponuje ogrom tych budowli. Ściany mają grubość od 145 cm do 250 cm, a sufit około 180 cm.
Schron nr.1 Regelbau 102V (G-85)
Pierwszy schron po lewej stronie duktu z zachowanym otworem strzelniczym – rozbity, dostępny.
Schron nr.2 Regelbau 102V (G-86)
Drugi schron po prawej stronie duktu z napisami – rozbity, dostępny.
Schron nr.3 Regelbau 102V (G-87)
Trzeci schron po lewej stronie duktu najbardziej zniszczony – rozbity, dostępny.
Schron nr.4 Regelbau 102V (G-88)
Czwarty schron po prawej stronie dukty najmniej zniszczony, z możliwością wejścia do środka. Z lewej strony bunkra mniejsze wejście i małe pomieszczenie. Z prawej strony główne wejście do bunkra a następnie dwa przedsionki. Dalej znajdowały się dwa duże pomieszczenia, które miały służyć jako schronienie dla dwóch drużyn piechoty.
Schron nr.5 Postumenty (G-89)
Kilka a nawet kilkanaście, niewielkich betonowych fragmentów, niewiadomego przeznaczenia.
Schron nr.6 Płyta i basen (G-90)
Między pierwszym a trzecim bunkrem znajduje się płyta betonowa o wymiarach: długość – 10,30 m., szerokość – 8,30 m.
A także zbiornik na wodę – basen przeciwpożarowy o wymiarach: długość – 8,70 m., szerokość – 4,70 m., grubość ścianki 0,25 m.
Schron nr.7 Rowy i transzeje (G-91)
JELEŃ BUNKIER KOLEJOWY
Zarówno schron w Jeleniu jak i schron w Konewce (oddalony o 14 km) powstały by chronić przez atakiem lotniczym pociągi specjalne czyli ruchome ośrodki dowodzenia oraz ich personel. Niemcy zabezpieczali się przed wojną na froncie wschodnim z ZSRR. Schronom tym nadali kryptonim „Gefechtstadt Anlage Mitte”, czyli „stanowisko dowodzenia obszar wschód”. W województwie łódzkim powstały dwa zwane bliźniaczymi różnią się nieznacznie długością (ten w Jeleniu jest o 25 m krótszy – ma 355 metrów) jak i kształtem (ten w Jeleniu ma kształt łuku w przeciwieństwie do prostego w Konewce). Szerokość schronu to 15 metrów a wysokość 9 metrów na zewnątrz i 6 wewnątrz. Przez środek schronu biegł tor kolejowy z bocznymi rampami. Dwa pozostałe znajdują się w województwie podkarpackim: w Stępinie i Strzyżowie. Ich budowa rozpoczęła się w 1940 roku, przy budowie zatrudnili około 1500 osób, głównie Niemców i Austriaków. Polacy również tu pracowali, ale raczej przy transporcie i pracach pomocniczych, by wiedzieli jak najmniej o obiekcie. W kluczowym momencie liczba pracowników wzrosła do 3000 osób. Niemcy posiłkowali się pracownikami przymusowymi z Włoch.
Mimo poniesionych ogromnych nakładów, całe założenie nigdy nie zostało wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem. Ani w trakcie przygotowania do wojny z ZSRR ani w jej trakcie. Wojska Wermachtu po rozpoczęciu ataku na Związek Radziecki przesuwali front w głąb ZSRR przez co zabudowania Anlage Mitte okazały się zbędne. Bardzo możliwe, że część urządzeń ze schronu w Jeleniu Niemcy zdemontowali w 1942 roku i wywieźli.
W 1944 roku schrony kolejowe okazały się przydatne – wykorzystano je jako magazyny i zakłady remontowe jako filia firmy Daimler-Benz. Trafiały tutaj uszkodzone silniki lotnicze, z których odzyskiwano części i dawano ich drugie życie. Przy pracy wykorzystywano pracowników przymusowych i jeńców rosyjskich. Jeleń otrzymał nowy kryptonim – „Goldamsel”. Pod koniec wojny schron nadal był wykorzystywany jako magazyn, tym razem jednak jako magazyn amunicji lotniczej i skład bomb.
Niemcy opuszczając schron w Jeleniu przez nadciągającą Armią Czerwoną nie wysadzili go tylko wykorzystali składowane materiały wybuchowe i zaminowali wejście. Polscy saperzy zabrali się za odminowanie go już wiosną 1945 roku. Pozostałe wyposażenie obu schronów (Jeleń i Konewka) zostało wywiezione do odbudowujących się fabryk na terenie Polski. Od lat 50 do 1990 roku w Jeleniu znajdował się magazyn „Centrali Rybnej”.
Poza samym schronem kolejowym w skład obiektu w Jeleniu wchodzi jeszcze kilka innych budynków, które były potrzebne do prawidłowego działania całego kompleksu. Wokół obiektów biegną zasypane podziemne tunele. Całość stwarza mroczne wrażenie przywołując mroczną historię II wojny światowej..Obecnie cały kompleks jest ogólnodostępny i bezpłatny.
Jeleń – schron główny (G-344)
no images were found
Pomieszczenia załogi (G-345)
no images were found
Wejście główne (G-346)
no images were found
Wejście lewe1 (G-347)
no images were found
Wejście prawe1 (G-348)
no images were found
Wejście lewe2 (G-349)
no images were found
Wejście prawe2 (G-350)
no images were found
Wejście lewe3 (G-351)
no images were found
Wejście prawe3 (G-352)
no images were found
Wejście lewe4 (G-353)
no images were found
Wejście prawe4 (G-354)
no images were found
Schron techniczny (G-355)
Gr. ściany 200cm. 190cm. 180cm.
no images were found
Schron hydrofornia (G-356)
Gr. ściany 137cm. 157cm.
no images were found
Schron uzdatniania wody (G-357)
no images were found
Basen. Zbiornik przeciwpożarowy1 (G-358)
Naprzeciwko wejścia do głównego schronu znajduje się Basen – zbiornik przeciwpożarowy. A także widać ślady po nieistniejącym torowisku.
Basen – dług. 1260cm., szer. 855cm., gr. ściany 22cm.
no images were found
Basen. Zbiornik przeciwpożarowy2 (G-359)
no images were found
Wyjście z bunkra i inne (G-360)
no images were found
KONEWKA BUNKIER KOLEJOWY
Konewka – schron główny. (G-1504)
no images were found
Pomieszczenia załogi. (G-1505)
no images were found
Wejście główne. (G-1506)
no images were found
Wejście lewe1 (G-1507)
no images were found
Wejście prawe1 (G-1508)
no images were found
Wejście lewe2 (G-1509)
no images were found
Wejście prawe2 (G-1510)
no images were found
Wejście lewe3 (G-1511)
no images were found
Wejście prawe3 (G-1512)
no images were found
Wejście lewe4 (G-1513)
no images were found
Wejście prawe4 (G-1514)
no images were found
Schron techniczny (G-1515)
no images were found
Schron hydrofornia (G-1516)
no images were found
Schron uzdatniania wody (G-1517)
no images were found
Basen. Zbiornik przeciwpożarowy1 (G-1518)
no images were found
Basen. Zbiornik przeciwpożarowy2 (G-1519)
no images were found
Wyjście z bunkra i inne (G-1520)
no images were found
KAMION
Schron nr. 1 Regelbau 668 + Regelbau 58c (Tobruk) (G-1524)
Nr wymalowany 3554
Regelbau 668 – schron bierny dla drużyny piechoty, 6-9 żołnierzy. Wyposażenie stanowiły drzwi 434PO1, drzwi 19P7, drzwi 410P9 zamykające wyjście ewakuacyjne, prycze, piec, filtrowentylatory, pancerne osłony anten oraz w nielicznych peryskop.
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Jest to połączenie dwóch schronów – biernego i czynnego. Schron Tobruk jest dobudowany do schronu większego dla drużyny piechoty. Schron Tobruk jest wykonany w okrojonym modelu bez pomieszczenia dla załogi. Jest tylko wejście i pomieszczenie dla strzelca.
Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
Schron nr. 2 (G-1525)
Schron nr. 3 Regelbau 701 ( będący garażem dla armat) (G-1526)
Nr wymalowany 3553
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego lub innego. W ścianach bocznych w pewnej odległości od podłogi znajdowały się zagłębienia, gdzie były montowane drewniane belki które dawały przestrzeń do przechowywania amunicji.
Schron nr.4 Ringstand 58c (Tobruk) (G-1527)
Nr wymalowany 3552
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
Schron nr.5 Regelbau 668 + Ringstand 58c (Tobruk) (G-1528)
Nr wymalowany 3550
Regelbau 668 – schron bierny dla drużyny piechoty, 6-9 żołnierzy. Wyposażenie stanowiły drzwi 434PO1, drzwi 19P7, drzwi 410P9 zamykające wyjście ewakuacyjne, prycze, piec, filtrowentylatory, pancerne osłony anten oraz w nielicznych peryskop.
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Jest to połączenie dwóch schronów – biernego i czynnego. Schron Tobruk jest dobudowany do schronu większego dla drużyny piechoty. Schron Tobruk jest wykonany w okrojonym modelu bez pomieszczenia dla załogi. Jest tylko wejście i pomieszczenie dla strzelca. Z kominowym wyjściem awaryjnym.
Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
Schron nr.6 Ringstand 58c (Tobruk) (G-1529)
Nr wymalowany 3549
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
Schron nr.7 Ringstand 58c (Tobruk) (G-1530)
Nr wymalowany 3548
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
Schron nr.5 Regelbau 668 + Ringstand 58c (Tobruk) (G-1531)
Nr wymalowany 3547
Regelbau 668 – schron bierny dla drużyny piechoty, 6-9 żołnierzy. Wyposażenie stanowiły drzwi 434PO1, drzwi 19P7, drzwi 410P9 zamykające wyjście ewakuacyjne, prycze, piec, filtrowentylatory, pancerne osłony anten oraz w nielicznych peryskop.
Ringstand 58c – schron strzelecki do ognia okrężnego, zwany potocznie „Tobrukiem”. Na specjalnej szynie posadowiony był karabin maszynowy – typu MG34 lub MG42. Miał możliwość prowadzenia ognia okrężnego – czyli w każdym kierunku.
Jest to połączenie dwóch schronów – biernego i czynnego. Schron Tobruk jest dobudowany do schronu większego dla drużyny piechoty. Schron Tobruk jest wykonany w okrojonym modelu bez pomieszczenia dla załogi. Jest tylko wejście i pomieszczenie dla strzelca. Z kominowym wyjściem awaryjnym.
Nie zachowała się szyna metalowa do mocowania karabinu maszynowego.
SAMICE
Schron nr. 1 Regelbau 701 ( będący garażem dla armat) (G-1542)
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego lub innego. W ścianach bocznych w pewnej odległości od podłogi znajdowały się zagłębienia, gdzie były montowane drewniane belki które dawały przestrzeń do przechowywania amunicji.
Schron nr. 2 Segelbau 701 ( będący garażem dla armat) (G-1543)
Schron typu Regelbau 701 będący garażem dla działa przeciwpancernego lub innego. W ścianach bocznych w pewnej odległości od podłogi znajdowały się zagłębienia, gdzie były montowane drewniane belki które dawały przestrzeń do przechowywania amunicji.
