Niesułków – kościół drewniany p.w. św. Wojciecha.
Parafia Świętego Wojciecha erygowana w XIII w. (abp gnieźnieński Jakub herbu Świnka).
Rys historyczny: Kościół nie istniejący – drewniany rozebrany w poł. XVIII w. Obecny – wystawiony w drugiej poł. XVII w. z mensy biskupów włocławskich, gruntownie odrestaurowany w XIX w. W 1903 r. dobudowano doń murowaną kaplicę i kruchtę. Odrestaurowany w 1934 i 1948 r. Kościół drewniany na fundamencie z cegły, konstrukcji zrębowej, oszalowany, prezbiterium zwrócone na zachód. Nawa na rzucie prostokąta z węższym sklepieniem prezbiterium. Po obu stronach prezbiterium zakrystia i skarbczyk, murowane. Nawa przedłużona od wschodu (1934 r.) o węższą część mieszczącą chór i kruchtę w przyziemiu. Dachy dwuspadowe, gontowe (z 1948 r.). Pamiątkę konsekracji obchodzono w niedzielę po 16 lipca. Nie wiadomo kiedy i przez kogo konsekrowany.
Wyposażenie kościoła:
Ambona z pierwszej poł. XVIII w. w stylu regencji, ołtarz główny z poł. XVIII w., ołtarz boczny św. Wojciecha z pierwszej poł. XVIII w., ołtarz boczny Serca Jezusowego z pierwszej poł. XVIII w., obraz koronacji Matki Bożej z poł. XVII w., obraz Zdjęcie z Krzyża z pierwszej poł. XVIII w., feretron Matki Boskiej z przełomu XVIII i XIX w., relikwiarz z drugiej poł. XIX w., krzyż z poł. XVIII w., drewno pozłacane. Epitafia Kochanowskich herbu Jastrzębiec (†1848, †1851), Piotra Elżanowskiego († 1820), Barbary z Pińskich Skrzyńskiej i jej syna Teodora Skrzyńskiego z pierwszej poł. XIX w.
Miejscowości należące do parafii:
Dąbrówka Duża, Dąbrówka Mała, Lipka, Niesułków Kolonia, Niesułków, wieś kościelna, Nowostawy Dolne, Nowostawy Górne, Poćwiardówka, Anielin
Zdjęcia wykonane 01.05.2007r., 28.10.2012r.
Nowe Miasto – klasztor murowany p.w. św. Kazimierza.
Rys historyczny: Klasztor w Nowym Mieście nad Pilicą fundował wojewoda rawski Kazimierz Granowski. Zaproponował on kapucynom nową fundację w 1762 r., co aprobował 14 V 1762 abp gnieźnieński i prymas Polski, Władysław Łubieński, a fundator 7 VI 1762 urzędowo przekazał zakonowi plac pod budowę. Wznoszenie kościoła trwało w l. 1780-1786; z powodu rozbiorów Polski i wojen napoleońskich budynki pozostały niewykończone (w kościele nie było zrazu bocznych kaplic), a konsekracja świątyni klasztornej mogła nastąpić dopiero w XIX w. Dopełnił jej l X 1815 bp Franciszek Kajetan Zambrzycki, administrator diecezji warszawskiej. Kościół nosi wezwanie św. Kazimierza.
Zbudowany jest w stylu baroku toskańskiego, o formach typowych dla budownictwa kapucynów. Staraniem prowincjała o. Beniamina Szymańskiego kościół został rozbudowany w 1837-1840 (dobudowano wówczas kaplice z bocznymi ołtarzami), a w 1875-1889 staraniem gwardiana o. Kajetana Tchórzyńskiego dobudowano wąską kaplicę wzdłuż kościoła. Obrazy ołtarzowe są dziełem Szymona Czechowicza i Franciszka Smuglewicza i ich uczniów. Zabudowania klasztorne rozpoczęto wznosić w 1762 r., ale dopiero w 1788 r. zakończono prace budowlane, a 16 V 1789 nastąpiła kanoniczna erekcja klasztoru. Przy klasztorze zbudowano też sukiennicę, która w XVIII i XIX w. zaopatrywała wszystkie klasztory Prowincji w sukno habitowe. Klasztor był miejscem sześciu kapituł prowincjalnych. Podczas wielkiej kasaty klasztorów przeprowadzonej nocą z 27 na 28 XI 1864 r. klasztor w Nowym Mieście został uznany za tzw. klasztor etatowy (mający prawo istnienia). Gwardianem jego był wówczas o. Leander Lendzian, spowiednik i kierownik duchowy bł. Franciszki Siedliskiej, założycielki Zgromadzenia Sióstr Nazaretanek, mieszkającej wówczas w Roszkowej Woli i w Żdżarach.
W 1867 r. przywieziono do Nowego Miasta zakonników ze skasowanego klasztoru w Lubartowie, a w 1892 r. – z klasztoru w Zakroczymiu. Bracia przybyli z Zakroczymia przywieźli ze sobą liczne sprzęty z tamtejszego kościoła i klasztoru, m.in. krzyż znajdujący się obecnie w kaplicy Pana Jezusa Ukrzyżowanego, konfesjonał o. Honorata Koźmińskiego, figury czterech ewangelistów, liczne portrety. O. Benwenuty Mettler, utalentowany rzeźbiarz, wykonał szereg prac w kościele i zakrystii, m.in. rzeźbione drzwi pomiędzy zakrystią i chórem zakonnym, umeblowanie zakrystii, tabernakulum w głównym ołtarzu, ołtarz w kaplicy bocznej. W klasztorze znajdują się liczne portrety i obrazy z XVIII-XIX w., przywiezione do Nowego Miasta z innych klasztorów kapucyńskich po kasacie. W krypcie kościoła zostali pochowani wybitni zakonnicy z XIX w.: wspomniany już Benwenuty Mettler, Prokop Leszczyński, Bernard Gratowski, Rafał Mazurkiewicz, Franciszek Szymanowski, Hieronim Krześniak. Dzięki ich pracy klasztor nowomiejski stał się w II połowie XIX w. promieniującym ośrodkiem apostolskim, zwłaszcza w zakresie kaznodziejstwa i spowiednictwa, ściągającym rzesze wiernych.
Przede wszystkim jednak od 1892 r. działał tu bł. Honorat Koźmiński, posługując w konfesjonale i rozwijając dzieło ukrytych zgromadzeń zakonnych, tu też zakończył życie doczesne 16 XII 1916. Relikwie jego od 1988 r. spoczywają w bocznym ołtarzu po lewej stronie prezbiterium. W 1986 r. urządzono przy kościele muzeum, w którym zgromadzono pamiątki związane z życiem i działalnością bł. Honorata. Na bazie biblioteki klasztornej, do której w miarę przybywania braci ze skasowanych klasztorów dołączano przywożone przez nich księgozbiory innych domów, zorganizowano w latach 1957-1960 Bibliotekę Warszawskiej Prowincji Kapucynów, w której pomieszczono około 10.000 starodruków i rękopisów bibliotecznych, oraz około 25.000 druków nowych, a także Archiwum Warszawskiej Prowincji Kapucynów, w którym znalazły się ocalałe akta kancelarii prowincjalnej i poszczególnych klasztorów od XVIII w. do czasów współczesnych. Oba zbiory (biblioteka i archiwum) powstały i zostały skatalogowane dzięki pracy o. Ambrożego Jastrzębskiego oraz br. Ireneusza Mianowskiego. W 1994 r. zostały one przeniesione do Centrum Duchowości „Honoratianum” w Zakroczymiu.
Klasztor nowomiejski jako jedyny nie uległ kasacie w okresie zaborów, a po tzw. ukazie tolerancyjnym z 1905 r. otwarto w nim nowicjat. Tutaj rozpoczynali życie zakonne błogosławieni Henryk Krzysztofik (nowicjusz w 1927-1928), Symforian Ducki (nowicjusz w 1920-1921), Florian Stępniak (nowicjusz w 1931-1932) i Fidelis Chojnacki (nowicjusz w l. 1933-1934). W 1. 1936-1938 na miejscu dawnej sukiennicy zbudowano dwupiętrowy budynek z przeznaczeniem na potrzeby nowicjatu.
W 1958 r. umieszczono w nim Niższe Seminarium Duchowne (nowicjat przeniesiono wtedy do Zakroczymia), które zostało brutalnie zlikwidowane przez władze komunistyczne w 1963 r., a w budynku umieszczono zasadniczą szkołę zawodową. Gmach wrócił w ręce zakonu w 1982 r. i od tego czasu ponownie mieści się w nim nowicjat. W latach 1996-1997 cały klasztor przeszedł kapitalny remont i przebudowę wnętrz. Na prośbę ordynariusza łowickiego, bpa Alojzego Orszulika, Prowincja nasza 17 VIII 1992 r. przejęła opiekę duszpasterska nad parafią p.w. Opieki Najświętszej Maryi Panny w Nowym Mieście nad Pilicą i sprawowała ją do 25 VI 1996. W ciągu tego czasu obowiązek proboszcza sprawował o. Gerard Iwanicki. Od 2001 r. mieści się tu sanktuarium bł. Honorata Koźmińskiego.
Zdjęcia wykonane 18.02.2007r.
Nowe Miasto – kościół murowany p.w. opieki Matki Boskiej.
Parafia Opieki Matki Bożej Bolesnej.
Rys historyczny: Pierwszy kościół w Nowym Mieście, drewniany, p.w. św. Marcina, zbudowano prawdopodobnie w 1412 r. Jego fundatorami była rodzina Nowomiejskich, należąca do bogatego rodu rycerskiego Prandotów herbu Rawicz, z pobliskiej Góry. Był to filialny kościół parafii św. Zygmunta w Górze (obecnie ul. Góra), co potwierdza zapis arcybiskupa metropolity gnieźnieńskiego Jana Łaskiego, prymasa Polski, przeprowadzającego wizytację w 1521 r. Gdy Nowomiejscy osiedlili się ok. 1609 r. w powstającym Nowym Mieście, również siedzibę parafii przeniesiono do Nowego Miasta, gdzie rezydował proboszcz z wikariuszem, tymczasem w filialnym kościele w Górze pozostali dwaj wikariusze. Podczas wizytacji parafii w 1762 r. archidiakon łowicki ks. Józef Marcinkowski stwierdził, że kościół jest bardzo zniszczony, chylący się ku upadkowi. Dlatego1765 r. założono fundamenty pod nowy i przystąpiono do budowy. Ziemie te należały do wielu rodów: Aleksandra Lipskiego, Franciszka Granowskiego, Ignacego Świdzińskiego, ale budowa szła opieszale, ponieważ w tym samym czasie fundatorzy zajmowali się zakładaniem klasztoru ojców kapucynów. Budowa kościoła zeszła na dalszy plan; posadowiono go w miejscu starszego, lecz źle zbudowanego, z materiału niskiej jakości. Wymagał on nieustannego remontu i w 1817 r. praktycznie „rozsypał się”. Próby remontu trwały jednak dalej i w 1829 r. prace zakończono. Słaba konstrukcja, a wreszcie pożar szalejący w Nowym Mieście w 1843 r. dokończył dzieła zniszczenia.
Obecny, nowy kościół p.w. opieki Matki Boskiej został ufundowany i wzniesiony na starym miejscu przez hrabiego Władysława Małachowskiego w latach 1855-1856. 1 VI 1884 r. arcybiskup metropolita warszawski Wincenty Chościak-Popiel dokonał konsekracji świątyni. Barokową budowlę wzniesiono na rzucie krzyża, z jedną wieżą, z zewnątrz wspartą szkarpami. Wnętrze kryje chrzcielnicę rzeźbioną w piaskowcu z XVII w., 12-głosowe organy z tego samego wieku, obrazy: św. Tekli, bł. ks. Jerzego Popiełuszki, św. Barbary oraz Drzewo Genealogiczne Chrystusa z XVIII w., a także cztery płyty nagrobne dawnych, zasłużonych parafian. Na szczególną uwagę zasługuje Pieta Gostomska – drewniana gotycka rzeźba ofiarowana parafii przez mieszkańców Gostomi w 1990 r. W 1997 r., po umieszczeniu rzeźby w ołtarzu głównym, Matka Boża Bolesna została ogłoszona patronką parafii. Pozostałe cztery ołtarze boczne poświęcone zostały: Najświętszemu Sercu Pana Jezusa, św. Antoniemu, św. Janowi Nepomucenowi oraz Matce Bożej. W 2006 r. parafia obchodziła 150-lecie wybudowania kościoła, z okazji którego odnowiono Krzyż Misyjny.
Opracował: ks. kan. dr Paweł Staniszewski
Miejscowości należące do parafii:
Wsie: Bełek, Gostomia, Nowe Miasto, Pobiedna, Rosocha, Sacin, Świdrygały, Wola Pobiedzińska, Wólka Gostomska
Zdjęcia wykonane 18.02.2007r.
Poświętne – kościół murowany pw. św. Filipa Neri i św. Jana Chrzciciela – Sanktuarium Matki Bożej Świętorodzinnej.
Parafia p.w. św. Filipa Neri i św. Jana Chrzciciela.
Rys historyczny: Brudzewice (dziś wioska w parafii Studzianna) posiadały w XIII w. kościół parafialny p.w. św. Mikołaja, fundacji książęcej. Abp Maciej Drzewicki w XVI w. przyłączył Brudzewice do parafii Drzewica, jako ekspozyturę. Na tym terenie w wiosce Studzianna osiedlili się w latach 1673-1674 księża filipini. Kościół pierwotny p.w. Najświętszego Imienia Jezus, Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa, na wzgórzu nazywanym Dziewicza Góra, zbudowany został z drewna modrzewiowego, według planów prymasa Mikołaja Prażmowskiego, w latach 1672-1674 wraz z klasztorem, z fundacji Zofii Anny Starołęskiej i ks. Jana Zbąskiego – późniejszego biskupa warmińskiego. Kościół konsekrował prymas Andrzeja Olszowski 2 czerwca 1675 r. Znajdował się cudowny obraz. Wokół sanktuarium od połowy XVII w. powstawało osiedle z czasem nazwane Poświętne tj. przynależące do sanktuarium i nazywane potocznie oppidum – miasteczko. Sam klasztor i kościół były obejmowane nazwą Studzianna, choć wioska Studzianna leży w pobliżu dawnego folwarku. W latach 1696-1698 wybudowano w pobliżu dworu Starołęskich w Brudzewicach kościół p.w. św. Józefa.
Kościół sanktuaryjny, obecny p.w. św. Filipa Neri i św. Jana Chrzciciela, wznoszony był w latach 1688-1724 według planów Adama Konarzewskiego i Tylmana von Gameren. Konsekracja odbyła się 23 czerwca 1748 r. pod przewodnictwem biskupa łuckiego Franciszka Antoniego Kobierskiego. 2 lipca 1776 r. z udziałem bp. Antoniego Przedwojewskiego przeniesiono tu cudowny obraz. Gdy urządzono całkowicie wnętrze tej świątyni, to rozebrano w 1782 r. pierwotny kościół drewniany. Pod koniec XVIII w. w miejscu drewnianego kościoła zbudowano kościół p.w. św. Anny. Po powstaniu diecezji sandomierskiej bp Adam Prosper Burzyński w 1820 r. reaktywował samodzielną parafię Brudzewice, której centrum już wtedy przeniosło się do Studzianny. Administrowana była przez księży filipinów, którzy obsługiwali wszystkie kościoły. Od połowy XIX w. kościół parafialny podupadał i duszpasterstwo przeniosło się do Studzianny. Księża Filipini włączyli się w powstanie styczniowe w wyniku czego oraz zgodnie z zamierzoną wcześniej likwidacją zakonów zostali skasowani w 1865 r. Duszpasterstwo w parafii objęli księża diecezjalni. Po zniszczeniach I wojny światowej odnowiono kościół staraniem ks. Tomasza Migowskiego. Parafia otrzymała formalnie nazwę Studzianna w 1920 r. Księża filipini objęli ponownie duszpasterstwo parafialne i pieczę nad sanktuarium od 1928 r. na podstawie zezwolenia Stolicy Apostolskiej. Uroczystego wprowadzenie dokonał 25 lipca 1928 r. bp Paweł Kubicki.
W związku z Jubileuszem Chrześcijaństwa w 1974 r. kościół otrzymał tytuł Bazyliki Mniejszej. Kościół sanktuarium p.w. św. Filipa Neri i św. Jana Chrzciciela jest budowlą w stylu barokowym, orientowaną, bazylikową, wzniesioną z cegły z elementami kamiennymi.
Cudowny obraz Świętej Rodziny namalowany jest farbami olejnymi na płótnie przez nieznanego autora i przyklejony do deski. Koronacja odbyła się 18 sierpnia 1968 r., a dokonał jej kard. Stefan Wyszyński w asyście kard. Karola Wojtyły przy udziale ponad 200 tys. wiernych. W tym czasie wizerunek zaczął być nazywany obrazem Matki Boskiej Świętorodzinnej.
Miejscowości należące do parafii:
Anielin, Brudzewice, Brudzewice Kol., Gapinin, Kozłowiec, Małoszyce, Mysiakowiec, Ponikła, Poręby, Poświętne, Stefanów, Studzianna, Walerianów, Wólka Kuligowska.
Zdjęcia wykonane 22.07.2012r., 16.09.2012r.
Poświętne – kościół murowany p.w. św. Anny.
Rys historyczny: Kościół p.w. św. Anny w Poświętnem zbudowano na przełomie XVIII i XIX w. na miejscu pierwszego drewnianego kościoła sanktuaryjnego z lat 1672-1673, który został rozebrany w 1782 r. Jest budowlą jednonawową, murowaną, o niewielkich rozmiarach, wzniesioną na planie prostokąta. Restaurowany był w 1965 r.
Zdjęcia wykonane 22.07.2012r., 16.09.2012r.
Poświętne – kościół murowany p.w. św. Józefa.
Rys historyczny: Kościół p.w. św. Józefa w Poświętnym został wybudowany w latach 1696-1698 w pobliżu dworu Starołęskich. Konsekrowany był w 1699 r. przez sufragana gnieźnieńskiego bp. Andrzeja Albinowskiego. Miał służyć potrzebom duszpasterskim, zwłaszcza sprawowaniu pogrzebów, miejscowej społeczności parafialnej. Chodziło bowiem o odciążenie świątyni sanktuaryjnej ze względu na duży napływ pielgrzymów na przełomie XVII i XVIII w. Kościół jest obiektem w jednonawowym, w stylu barokowym.
Zdjęcia wykonane 22.07.2012r., 16.09.2012r.
Radziejowice – kościół murowany p.w. św. Kazimierza.
Parafia św. Kazimierza, erygowana prawdopodobnie w 1787 r.
Rys historyczny: Przez długi czas, tj. od początku jej utworzenia w XIV w., wieś Radziejowice należała do parafii Mszczonów. Parafia została tutaj erygowana prawdopodobnie w 1787 r., choć niektórzy historycy twierdzą, że ustanowił ją arcybiskup metropolita warszawski Wojciech Skarszewski w 1826 r. Za pierwszą hipotezą przemawia dekret arcybiskupa metropolity warszawskiego Szczepana Hołowczyca z 20 grudnia 1821 r. o nadaniu odpustów, w którym kościół w Radziejowicach nazwany jest parafialnym.
Obecny kościół p.w. św. Kazimierza królewicza, fundacji Anny z ossolińskich, Kazimierza Krasińskiego, oboźnego wielkiego koronnego i Józefa Wawrzyńca Krasińskiego, senatora i kasztelana Królestwa Polskiego, został wzniesiony w latach 1820-1822. Stanowi on realizację projektu Jakuba Kubickiego, nadwornego architekta króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jest to klasycystyczna budowla, obejmująca ośmioboczną nawę przesklepioną kopułą i dwa ryzality, w których znajdują się kruchta i prezbiterium. W rogu placu kościelnego wznosi się murowana, klasycystyczna dzwonnica z czasu budowy świątyni. Centralne miejsce ściany ołtarzowej zajmuje potężny krzyż z figurą ukrzyżowanego Chrystusa. Na ścianach bocznych prezbiterium wiszą obrazy ze scenami ofiarowania Jezusa w świątyni i Sądu ostatecznego. Iluzjonistyczne ołtarze boczne poświęcone są Matce Bożej i Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Są na nich herby fundatorów kościoła: Topór – rodu Ossolińskich i Ślepowron – Krasińskich. Na chórze zainstalowane są zabytkowe organy z ok. 1820 r., odnowione dzięki pomocy śpiewaczki operowej Teresy Żylis-Gary. Wystrój kościoła dopełniają: ambona, chrzcielnica, obrazy stacji Drogi Krzyżowej, feretrony, liczne obrazy religijne i epitafia. Okna zdobią kompozycje kolorowych szybek.
